‘Half oktober in Berlijn’
Vandaag in Berlijn een totale ervaring. Om goed te kunnen beleven moet je alle zintuigen optimaal gebruiken. Het is per mens verschillend bepaald welke zintuigen beter resultaat boeken. In Berlijn heb ik zojuist een totale ervaring beleeft. Het Joods museum in Berlijn is ontworpen door de architect Daniel Libeskind. Een Joods museum in Duitsland is natuurlijk van zichzelf al beladen maar dat was voor mijn tijd. De ervaring wordt vooral geoptimaliseerd door de omgeving waarin het verhaal wordt vertelt. Het verhaal is grotendeels bekent, de omgeving is ongekend. Daniel Libeskind heeft een gangen stelsel ontworpen met veel hoogte en op en af lopende vloeren. De buitenkant is geheel gemetaliseerd met onderbrekingen in de vorm van rechte lijnen en kruisen. Het gebouw heeft geen zichtbare ingang en een beperkt aantal ramen. Opvallend zijn de flat hoge nisjes (voids) die frequent terugkeren in het ontwerp. Deze uiterlijke beschrijving kun je beeldend terug vinden op verschillende sites. Ook kun je verschillende discussies volgen op diezelfde sites. Wat je daar niet kunt vinden is de indruk die het verhaal plus het ontwerp achterlaat.
De Joden worden al eeuwen lang geplaagd door volkeren die zichzelf superieur voelen. Zo werden de Joden door de Romeinen uit Jeruzalem verjaagt. In de middeleeuwen werd de pest aan de Joden toegeschreven. En in Duitsland hadden de Joden rond 1933 helemaal geen recht van bestaan meer. De Joden leefden vaak in onderdrukking en probeerde een bestaan op te bouwen in een maatschappij met scheve verhoudingen. De Joden werden bedreven in het handelsvak en later ook in bankieren. Vaak mochten Joden namelijk geen functies vervullen als ambachtslieden of in overheidsgebieden. De Joodse gemeenschap floreerde en wekte zo meer en meer jalousie. Kort gezegd heeft de Joodse gemeenschap veel bijgedragen aan welvaart, cultuur en wetenschap. Maar hebben vaak geen volwaardig bestaan geleefd.
Het gebouw vervreemdt, je loopt door gangen die geen samenhang met elkaar lijken te hebben. We zijn tevergeefs opzoek naar het begin van de tentoonstelling. (Later blijkt dat het niet zoveel uitmaakt in welke tijdsperiode je in de Joodse geschiedenis duikt, het beeld is vergelijkbaar). We starten bovenin het gebouw en volgen de verhaal lijn naar de kelder. Het verhaal wordt verbeeld en geluisterd. De 3D beelden en de velen geluidsfragmenten werken goed. De doorkijkjes naar de stad Berlijn en op de nisjes van het gebouw werken goed. Het verhaal vordert en het gebouw blijft boeien. Er is een ruimte ingeruimd met een vaste tentoonstelling van niks. Bezoekers zijn tevergeefs opzoek naar de art effects. De gevallen blaadjes aan het einde van de gang maken indruk. De suppoost die bij dit onderdeel moet posten staat vaak alleen bij het beeld, zou hij het ook mee naar huis nemen of heeft hij thuis een replica in zijn eigen tuin. De betonnen zuilen in de tuin van het museum geven ook weer een ervaring mee die moeilijk te beschrijven valt. De laatste ausstellung maakt het meest indruk. Een grote massieve deur leidt naar “buiten”. Onderdeel van het gebouw zijn de flat hoge nisjes. We staan met een groep spanjaarden in een koud en donkere ruimte. Er is genoeg licht om elkaar te zien, er is teveel gelid. De Spanjaarden gaan weg en er komen nieuwe bezoekers voor terug. Het is stil, we kijken omhoog. We staan minutenlang te staren naar de hoogte. Dan uit het niets besluiten we allemaal dat we het gezien hebben, dan weten we allemaal dat we het beleeft hebben.
Als je tegenover een benzine pomp woont mag je je gelukkig prijzen. De pomp wordt druk bezocht als de benzine prijzen laag zijn. Als de benzine prijzen laag zijn heb je ook veel kans op het zien van auto’s die je nooit eerder hebt gezien, uit naastgelegen dorpen en landen. Het gaat goed met de economie. De klanten in het superwinkeltje met het beperkte dure assortiment betalen niet alleen de benzine maar nemen er ook nog iets lekkers bij. Bij de auto terug gekomen is wat er lekker uitzag meestal toch niet zo lekker, maar ach het gaat goed met de wereld. Op zwarte olie dagen zoals een paar maanden geleden is het rustig bij de pomp, de mensen die er komen tanken niet helemaal vol en zijn snel weer weg. Nu is het interessant om te kijken of je dezelfde auto’s herkent. Nemen ze dezelfde pomp steeds of dagen ze zichzelf uit.
